Daïy Hoïc
toát
toát
LỚP 7

Cây cần hấp thụ những chất gì để sinh trưởng và phát triển ?

Nguyên liệu và sản phẩm của
quá trình quang hợp là gì?
Trong quá trình sinh trưởng
và phát triển cây cần sử
dụng nước, muối khoáng,
chất hữu cơ, khí cacbon
dioxide….. Vậy quá trình
trao đổi nước, chất dinh
dưỡng sẽ diễn ra như thế nào
chúng ta cùng tìm hiểu trong
bài học hôm nay.

BÀI 29- TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯƠNG Ỏ THỰC VẬT
I.Quá trình trao đổi nước đối và các chất dinh dưỡng ở thực vật

+ Trong tổng lượng nước
mà rễ cây hấp thụ vào chỉ
có một lượng rất nhỏ được
cây sử dụng, phần lớn
lượng nước sẽ bị mất đi do
quá trình thoát hơi nước ở
lá. Đây là một “tai hoạ” đối
với cây trong điều kiện môi
trường khô hạn. Tại sao
quá trình thoát hơi nước
làm thất thoát một lượng
nước lớn nhưng cây vẫn
cần có quá trình này?

a)Tìm hiểu con đường hấp thụ , vận chuyển nước và muối khoáng ở rể

? 1: Nhờ đặc điểm nào mà rễ cây có thể hút nước và muối
khoáng?
?2: Quan sát Hình 29.1, em hãy mô tả con đường hấp thụ,
vận chuyển nước và muối khoáng từ môi trường đất vào
mạch gỗ của rễ. 

1.=> Rễ cây có thể hút nước và muối khoáng nhờ sự chênh
lệch áp suất thẩm thấu ở tế bào lông hút với dung dịch hút.
2.=> Con đường hấp thụ, vận chuyển nước và muối khoáng
từ môi trường đất vào mạch gỗ của rễ:

b)Tìm hiểu quá trình vân chuyển các chất trong mạch gỗ và mạch
rây

?3: Hãy cho biết các chất có trong thành phần của dịch mạch
gỗ và dịch mạch rây.
? 4: Quan sát Hình 29.2, em hãy cho biết chiều vận chuyển các
chất trong mạch gỗ và mạch rây có gì khác nhau.

3:=> Các chất có trong thành phần của dịch mạch gỗ và dịch
mạch rây:
- Dịch mạch gỗ: nước và muối khoáng và các chất hữu cơ
(hormone, vitamin, ...) được tổng hợp ở rễ.
- Dịch mạch rây: hormone, vitamin, ATP và một số muối
khoáng được tổng hợp ở lá.
4:=> Quan sát Hình 29.2, em hãy cho biết chiều vận chuyển
các chất trong mạch gỗ và mạch rây có gì khác nhau.
Chiều vận chuyển các chất trong mạch gỗ và mạch rây
ngược chiều nhau: dịch mạch gỗ vận chuyển từ rễ lên các tế
bào thân cây và lá cây; dịch mạch rây vận chuyển từ lá đến
các tế bào nhận (rễ, củ, quả, hoa).

c)Tìm hiểu vai trò của quá trình thoát hơi nước ở lá cây

Cá nhân HS
nghiên cứu thông
tin SGK, quan sát
hình 29.3

Câu 5: Dựa vào hình 29.3 trả lời câu hỏi
a) Tại sao vào những ngày trời nắng, đứng dưới
bóng cây lại thấy mát?
b) Nhờ lực hút hay lực đẩy mà quá trình thoát hơi
nước qua khí khổng có thể giúp các chất được vận
chuyển trong mạch gỗ một cách dễ dàng?
c) Nếu cây không thoát hơi nước thì cây có lấy
được khí carbon dioxide không? Vì sao?
d) Em hãy cho biết những vai trò của quá trình
thoát hơi nước đối với cây?

a=>Do ở lá cây có quá trình thoát hơi nước, khí
khổng tập trung nhiều ở mặt dưới nên hơi nước thoát ra
làm giảm nhiệt độ mỏi trường xung quanh nên ta thấy
mát hơn.
b=>Nhờ lực hút nước.
c=>Nếu không thoát hơi nước thì cây không lây
được khí carbon dioxide vì lúc này khí khổng không
mở nên khí carbon dioxide không khuếch tán vào trong
lá được.
d=> Quá trình thoát hơi nước tạo động lực cho sự
vận chuyển nước và muối khoáng trong cây, điều hoà
nhiệt độ bể mặt lá, giúp khí carbon dioxide đi vào trong
lá để cung cấp cho quá trình quang hợp và giải phóng
khí oxygen ra ngoài môi trường.

d)Tìm hiểu hoạt động đóng, mở khí khổng

Tìm hiểu thông tin trong
SGK và hình 29.4 thảo
luận trả lời câu hỏi

Khí khổng mở

Khí khổng đóng

CÂU HỎI
6. Nguyên nhân chủ yếu làm cho khí khổng đóng hay mở là gì?
7. Dựa vào kiến thức đã học về cấu tạo của khí khổng và quan sát Hình
29.4, em hãy cho biết thành tế bào hạt đậu có những biến đổi như thế
nào trong hoạt động đóng, mở khí khổng.

6=>Khí khổng đóng: khi nước ra khỏi tế bào hạt đậu (tế bào bị mất nước)
+ Khí khổng mở: khi nước vào trong tế bào hạt đậu (tế bào trương nước).

7 =>Khi tế bào trương nước, thành mỏng cong làm cho thành
dày cong theo làm khí khổng mở.
Khi mất nước, thành tế bào duỗi thẳng làm khí khổng đóng lại.

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I. Quá trình trao đổi nước đối và các chất dinh dưỡng ở thực vật
+ Nước và muối khoáng được hấp thụ vào rễ nhờ lông hút ,
qua các tế bào ở phần thịt vỏ, đi vào mạch gỗ của rễ, sau đó
được vận chuyển lên thân và lá trong mạch gỗ của thân (dòng
đi lên), các chất hữu cơ do lá tổng hợp được vận chuyển đến
các cơ quan trong mạch rây của thân (dòng đi xuống).
+ Quá trình thoát hơi nước tạo động lực cho sự vận chuyển
nước và muối khoáng trong cây, điều hoà nhiệt độ bề mặt lá,
giúp khí carbon dioxide đi vào trong lá để cung cấp cho quá
trình quang hợp và giải phóng khí oxygen ra ngoài môi
trường.
+ Quá trình thoát hơi nước ở lá được điều chỉnh nhờ hoạt
động đóng, mở của khí khổng.

+ Quá trình thoát hơi
nước nước làm thất thoát
một lượng nước lớn
nhưng cây vẫn cần có quá
trình này vì nhờ có quá
trình này mà cây được
cung cấp nguyên liệu
(dinh dưỡng, H2O, CO2,
O2) cho hoạt động sống
của cây và giúp hạ nhiệt
độ của lá vào những ngày
nắng nóng.

???Tại sao người ta thường tưới nước nhiều hơn cho
cây trồng vào những ngày mùa hè nóng bức?
=>Vào mùa hè, nhiệt độ trong không khí tăng, làm
các tế bào lá tăng thoát hơi nước để làm hạ nhiệt
độ trong không khí, mà lượng nước cây hút vào bị
mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá chiếm đến
98%, do đó vào những ngày mùa hè nóng bức người
ta thường tưới nước nhiều hơn cho cây trồng để
cung cấp đủ lượng nước cho hoạt động của cây.

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I. Quá trình trao đổi nước đối và các chất dinh dưỡng ở thực vật
II. Một sô yếu tố môi trường ảnh hưởng đến trao đổi nước và
các chất dinh dưỡng ở thực vật

? 8 Kể tên các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến
quá trình trao đổi nước và muối khoáng của
cây?

-  Ánh sáng và nhiệt độ ảnh hưởng đến quá trình đóng,
mở khí khổng; ảnh hưởng đến quá trình trao đổi nước và
hấp thụ các chất dinh dưỡng của cây. Ngoài ra, nhiệt độ
cũng ảnh hưởng đến quá trình hô hấp của rẻ, qua đó làm
tăng hoặc giảm quá trình hấp thụ các chất dinh dưỡng ở
rễ cây.
- Nước trong đất hoà tan muối khoáng, giúp rễ cây dễ
dàng hấp thụ; độ ẩm không khí ảnh hưởng đến quá trình
trao đổi nước thông qua ảnh hưởng quá trình thoát hơi
nước ở lá.
- Độ pH của đất ảnh hưởng đến sự hoà tan của các muối
khoáng trong đất, do đó ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ
muối khoáng của rễ.
- Độ tơi xốp, thoáng khí của đất giúp tăng hàm lượng khí
oxygen trong đất, nhờ đó, rễ hô hấp mạnh, thúc đẩy quá

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I.Quá trình trao đổi nước đối và các chất dinh dưỡng ở thực vật
II. Một sô yếu tố môi trường ảnh hưởng đến trao đổi nước và
các chất dinh dưỡng ở thực vật
+ Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và các
chất dinh dưỡng ở thực vật gồm: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,
độ tơi xốp của đất, hàm lượng khoáng và độ pH của đất.

????Vận dụng những hiểu biết về trao đổi chất và
chuyển hoá năng lượng ở thực vật, em hãy để xuất một
số biện pháp tưới nước và bón phân hợp lí cho cây.
=> + Biện pháp tưới nhỏ giọt, biện pháp tưới phun,
biện pháp tưới ngầm, biện pháp tưới rãnh/tưới theo
liếp, biện pháp tưới ngập
+ Một số phương pháp bón phân: bón vào hố, bón
vào rãnh, bón rải trên mặt đất, hòa vào nước phun
lên lá, bón phân kết hợp với tưới nước, bón đa dạng
các loại phân...

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I.Quá trình trao đổi nước đối và các chất dinh dưỡng ở thực vật
II. Một sô yếu tố môi trường ảnh hưởng đến trao đổi nước và
các chất dinh dưỡng ở thực vật
+ Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và các
chất dinh dưỡng ở thực vật gồm: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,
độ tơi xốp của đất, hàm lượng khoáng và độ pH của đất.
III.Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở thực vật vào thực tiễn

Các cây trong vườn

Tưới
nhiềunước

Hoa
cúc
Cây
lưỡi
hổ
26

Tưới ít
nước

Các cây trong
vườn

Tưới nhiều
nước

Cây
xương
rồng

Cây
khoai
tây
đang
ra hoa
27

Tưới ít
nước

?9Để tưới nước và bón phân hợp lí cho cây trồng,
cần dựa vào những yếu tố nào?
?10Điều gì sẽ xảy ra với cây khi lượng nước cây hấp
thụ được ở rễ bằng, lớn hơn hoặc bé hơn lượng nước
mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá? Giải thích.
?11Các giai đoạn nào sau đây cần tưới nhiều
nước cho cây? Giải thích.
a/. Cây chuẩn bị ra hoa
b/. Cây ở thời kì thu hoạch quả
c/. Cây đâm chồi, đẻ nhánh.

Các nhóm hãy thảo luận và đưa ra câu
trả lời (3 phút)

28

 9=>+ Để tưới nước hợp lí cho cây trồng,  cần
dựa vào nhiều yếu tố khác nhau như: loài cây,
thời kỳ sinh trưởng (đâm chồi, đẻ nhánh, ...),
loại đất trồng (đất cát, đất sét, ...) và điều kiện
thời tiết (nắng nóng, mưa nhiều, ..).
+ Để bón phân hợp lí cho cây trồng, cần phải
tuân thủ các nguyên tắc khi bón phân: đúng
loại, đúng liều lượng và thành phần dinh
dưỡng, đúng nhu cầu của giống và loài cây,
đúng lúc và phù hợp với điều kiện đất đai
cũng như thời tiết, mùa vụ.

10=>Nếu khi lượng nước cây hấp thụ được ở rễ
- bằng lượng nước mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá:
Cây phát triển bình thường do lượng nước và dinh dưỡng
được cung cấp đầy đủ và đúng nhu cầu.
- lớn hơn lượng nước mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở
lá: Cây phát triển chậm hơn do cây thường xuyên phải cân
bằng lại lượng nước trong các tế bào, ảnh hưởng đến quá
trình sinh trưởng và chất lượng của cây trồng.
- bé hơn lượng nước mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá:
Cây kém phát triển, nhanh héo và chết do nước và nguồn
dinh dưỡng cần cung cấp cho cây ít hơn so với nhu cầu của
cây, các quá trình trong hoạt động sống của cây bị giảm dần

11:=> Trong các giai đoạn trên, giai

đoạn cây chuẩn bị ra hoa và cây đâm
chồi, đẻ nhánh cần phải tưới nhiều
nước cho cây vì trong các giai đoạn
này cây cần rất nhiều dinh dưỡng, do
đó, việc tưới nhiều nước sẽ làm cây
lấy được nhiều dinh dưỡng từ đất hơn.

?12: Điều gì sẽ xảy ra nếu:
 a) Bón phân không đủ. b) Bón phân quá nhiều
?13: Để đảm bảo bón phân hợp lí cho cây trồng, cần
phải tuân theo nguyên tắc gì?
Câu 12: Nếu:

 a) Bón phân không đủ: Cây còi cọc, phát triển kém do không
được cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho các quá trình trao đổi chất
và năng lượng ở cây.
 b) Bón phân quá nhiều: Có thể gây độc cho cây, tạo môi trường
thuận lợi cho các vi sinh vật có hại, ảnh hưởng đến chất lượng
đất, gây ô nhiễm môi trường.
Câu 13: Để đảm bảo bón phân hợp lí cho cây trồng, cần phải tuân
thủ các nguyên tắc khi bón phân: đúng loại, đúng liều lượng và
thành phần dinh dưỡng, đúng nhu cầu của giống và loài cây, đúng
lúc và phù hợp với điều kiện đất đai cũng như thời tiết, mùa vụ.

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT
I.Quá trình trao đổi nước đối và các chất dinh dưỡng ở thực vật
II. Một sô yếu tố môi trường ảnh hưởng đến trao đổi nước và
các chất dinh dưỡng ở thực vật
+ Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và các
chất dinh dưỡng ở thực vật gồm: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,
độ tơi xốp của đất, hàm lượng khoáng và độ pH của đất.
III. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng ở thực vật vào thực tiễn
+ Nguyên tắc của việc tưới nước và bón phân hợp lí cho cây
là đúng loại, đúng lúc, đúng lượng và đúng cách.
+ Việc tưới nước và bón phân hợp lí cho cây giúp nâng cao
năng suất cây trồng, bảo vệ môi trường tự nhiên và sức khoẻ
con người.

Câu 1: Vì sao trước khi trồng cây, người ta cần cày, xới làm
cho đất tơi, xốp?
Câu 2: Vì sao sau khi bón phân, người ta thường tưới nước
cho cây?
Câu 1: Trước khi trồng cây, người ta cần cày, xới làm cho
đất tơi, xốp để mang chất dinh dưỡng từ lớp đất phía lên bề
mặt, đồng thời chôn cỏ dại hoặc những gì còn sót lại từ mùa
vụ trước khiến chúng bị phân huỷ. Nó cũng làm thông khí
đất, giúp đất giữ ẩm tốt hơn, tạo điều kiện cho rễ dễ phát
triển, đồng thời cung cấp oxi thêm cho đất.
Câu 2: Sau khi bón phân, người ta thường tưới nước cho cây
để phân hòa tan trong đất, giúp rễ cây dễ dàng hút các chất
dinh dưỡng từ đất đến các bộ phận của cây.

Câu 1: Khi đem cây đi trồng ở một nơi khác bộ rễ bị tổn
thương, lúc mới trồng rễ chưa hồi phục nên chưa thể hút
nước đế bù vào lượng nước vẫn bị thoát qua lá. Lúc đó nếu
để nhiều lá, cây bị mất quá nhiều nước sẽ héo và rất dễ chết.
Vì vậy, khi đem cây đi trồng ở một nơi khác, người ta phải cắt
bớt cành, lá nhằm giảm bớt sự mất nước do thoát hơi qua lá.

Câu 3: Trong vườn cây ăn quả, khi quan sát thấy có nhiều cây bị
vàng lá, có ý kiến cho rằng các cây này có thể đang thiếu
nitrogen.
a) Y kiến trên đúng hay sai. Vì khi thiếu N cây sinh trưởng phát
triển kém, diệp lục không hình thành, lá chuyển màu vàng
b) Chúng ta cần bón loại phân đạm để cung cấp nitrogen cho cây

Câu 4: Giải thích câu tục ngữ: “Nhất nước, nhì phân, tam
cần, tứ giống":
“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” là câu tục ngữ của
nhân dân ta chỉ ra 4 yếu tố quan trọng để làm nên một vụ
mùa bội thu trong nông nghiệp lúa nước, đó là 4 yếu tố:
Nước, Phân bón, Công chăm sóc, Giống lúa:
- Quan trọng nhất là nước, cây thiếu nước sẽ bị héo dần và chết.
- Tiếp theo là phân bón. Phân bón cần được bón đúng loại,
đầy đủ và đúng thời điểm không có phân, cây sẽ khó phát triển

- Thứ ba là cần, tức là lao động, bỏ công sức chăm sóc, ví dụ
làm cỏ, diệt trừ sâu bệnh, bắt sâu, lên liếp, tỉa lá.... cho cây
đạt năng suất cao hơn
- Cuối cùng là giống, giống tốt thì cây tốt, năng suất cao, khả
năng chống chịu sâu bệnh tốt.

Khoanh tròn vào đáp án đúng nhất:
CÂU 1: Sự thoát hơi nước qua lá có ý nghĩa gì đối
với cây?
A. Làm cho không khí ẩm và dịu mát nhất là trong
những ngày nắng nóng.
B. Làm cho cây dịu mát không bị đốt cháy dưới
ánh mặt trời.
C. Tạo ra sức hút để vận chuyển nước và muối
khoáng từ rễ lên lá.
D. Làm cho cây dịu mát không bị đốt cháy dưới
ánh mặt trời và tạo ra sức hút để vận chuyển nước
và muối khoáng từ rễ lên lá

CÂU 2:Nước và muối khoáng từ môi trường ngoài được rễ
hấp thụ nhờ
A. Lông hút.
B. Vỏ rễ.
C. Mạch gỗ.
D. Mạch rây.
CÂU 3: Lông hút ở rễ có nguồn gốc từ đâu?
A. Do các tế bào ở phần trụ giữa kéo dài ra hình thành.
B. Do các tế bào biểu bì kéo dài ra hình thành.
C. Do các tế bào ở vỏ kéo dài ra hình thành.
D. Do các tế bào mạch gỗ và mạch rây kéo dài ra hình
thành.

CÂU 4: Phát biểu nào sau đây là đúng khi nói về mạch gỗ?
A. Mạch gỗ là các tế bào sống, có vai trò vận chuyển nước và muối
khoáng.
B. Mạch gỗ gồm các tế bào chết, có vai trò vận chuyển nước và muối
khoáng.
C. Mạch gỗ gồm các tế bào chết, vận chuyển chất hữu cơ và nước
cung cấp cho các cơ quan.
D. Mạch gỗ là các tế bào sống, có thành tế bào dày, có đầy đủ các bào
quan.
CÂU 5: Phát biểu nào sau đây là sai khi nói về mạch rây?
A. Mạch rây có vai trò vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên thân
và lá.
B. Mạch rây gồm các tế bào sống, thiếu đi một số các bào quan.
C. Mạch rây vận chuyển chất hữu cơ từ lá cung cấp cho các cơ quan
của cây.
D. Trong cây, mạch rây vận chuyển các chất theo dòng đi xuống.

CÂU 6: Phân bón có vai trò gì đối với thực vật?
A. Tạo động lực cho quá trình hấp thụ nước ở rễ.
B. Đảm bảo cho quá trình thoát hơi nước diễn ra bình
thường.
C. Cung cấp các nguyên tố khoáng cho các hoạt động sống
của cây.
D. Cung cấp chất dinh dưỡng cho các sinh vật sống trong đất
phát triển.
CÂU 7: Bộ phận hút nước chủ yếu của cây trên cạn là gì?
A. Rễ, thân, lá
B. Rễ, thân
C. Rễ và hệ thống lông hút.
D. Thân, lá

DẶN DÒ
- Học bài và trả lời các câu hỏi cuối bài.
- Xem và Chuẩn bị trước bài 30 tiếp theo SGK
T137.